Duurzaam denken een nieuwe godsdienst?
In
mijn visie is duurzaam leven je leven zo
inrichten dat je rekening houdt met de eindigheid van onze natuurlijke
hulpbronnen. Deze drijfveer kan terugkomen in alles waar je elke dag
mee bezig bent, in grote en kleine beslissingen.
Duurzaam
denken| Jheronimus
Bosch|
Cradle-to-Cradle: Afval bestaat straks niet meer!
De opwarming van de aarde is een modern hel-en-verdoemenisverhaal, zegt godsdienstsocioloog Meerten ter Borg. De planeet krijgt koorts door toedoen van de mens, in zijn eeuwige zucht naar rijkdom en groei. (zie voetnoot!) Maar de aarde zal op een verschrikkelijke manier wraak nemen. De poolkappen smelten, land loopt onder water of wordt onbewoonbaar door de oprukkende woestijn. Zo ontdekt de hoogmoedige mens hoe nietig hij in werkelijkheid is.
De samenleving is geseculariseerd, maar de christelijke manier van denken is diepgeworteld. Dat blijkt onder meer uit het klimaatverhaal, zegt Ter Borg, hoogleraar niet-institutionele religie aan de Universiteit Leiden.
Op 7 juli werd Live Earth gehouden, de ongekend massale manifestatie waarmee de voormalige vicepresident van de VS Al Gore zijn campagne voor het klimaat voortzet. In totaal spelen meer dan honderd artiesten in acht wereldsteden, voor een publiek van naar schatting twee miljard mensen. De belangstelling voor het milieu stond jaren op een laag pitje, maar is helemaal terug door de klimaatkwestie.
‘Mensen merken dat het klimaat verandert. De laatste zomers waren de heetste in tweehonderd jaar. Deze week nog heeft het weer extreem geregend’, zegt Ter Borg.
| Stel
jezelf eens de vraag: "Wat doe ik persoonlijk om mijn CO2 uitstoot te beperken?" "Hoe duurzaam zijn mijn aankopen?" |
Maar volgens de godsdienstsocioloog heeft de belangstelling voor het klimaat ook diepere oorzaken. Mensen streven niet alleen naar welvaart en comfort, maar ook naar zingeving en het doen van goede werken. ‘De mens heeft de behoefte om te zorgen. In een moderne samenleving wordt die nauwelijks bevredigd. De verzorgingsstaat neemt veel werk uit handen. Daarnaast leven we in een hedonistische cultuur, die mensen prikkelt om individueel genot na te jagen. Bij veel mensen ontstaat dan een schuldgevoel, omdat ze te weinig goed doen’, zegt Ter Borg.
Idealistische energie
Zo ontstaat idealistische energie, op zoek naar kwesties die de moeite waard zijn om voor te vechten. In het recente verleden werden zulke issues vaak aangedragen door links, maar de grote politieke utopieën zijn op sterven na dood. Het vacuüm wordt gevuld door minder gepolitiseerde vraagstukken, waarover ook linkse actievoerders en captains of industry het eens kunnen worden, zoals dierenrechten, milieu en klimaat.
Live Earth bouwt voort op het succes van manifestaties tegen armoede en honger zoals Live Aid in 1985 en Live 8 in 2005. Voor sommigen zijn megaspektakels een manier om de massa te mobiliseren voor een politieke zaak. Voor anderen demonstreren zij de armoede van de politiek, die slechts belangstelling zou weten te wekken door het inzetten van celebrity’s als U2-zanger Bono, en Bob Geldof.
De afgelopen jaren heeft het bedrijfsleven flink geinvesteerd in duurzame producten, van electriciteit tot organisch voedsel. De belangstelling van consumenten bleef echter beprekt. Mede door de aansprekende manifstaties zoals Live Earth ziet men een groene golf ontstaan. De komende jaren zullen meer mensen kiezen voor duurzame producten. Daarnaast zal het draagvlak voor strengere milieumaatregelen toenemen.
Het klimaatverhaal kan gezien worden als een substituut voor religie, vindt goedsdienstsocioloog Meerten ter Borg. Maar dan wel een moderne religie, zonder kerk en andere zware verplichtingen. De popcultuur van Live Earth past in dat nieuwe milieubewustzijn: concreet, praktisch, meer gericht op de beleving van de consument en minder streng en ideologisch dan het oude milieudenken.
Overgenomen uit De Volkskrant van 7 juli 2007 (c) Peter Giesen
Bekijk op www.boschuniverse.org het schilderij "De Hooiwagen".
Een alegorische voortstelling van de eeuwige zucht naar rijkdom en groei van de mensen.
Onze hedendaagse hooiwagen is de welvaart en rijkdom waarin wij leven. Allemaal willen we een beetje hooi. We zien echter niet dat de wagen getrokken wordt door duivels en demonen, en ons rechstreeks de hel (op het rechter doek) invoert.
Meer Jeroen bosch op:
www.boschuniverse.org
Jheronimus Bosch Art Center ('s-hertogenbosch)
| Cradle to Cradle zegt: "groei is niet slecht, groei is goed, alleen moeten we anders met productie omgaan.’ |
Cradle to Cradle (wieg tot wieg) is bedacht door de Amerikaanse architect William McDonough en de Duitse biochemicus Michael Braungart. Het is een nieuwe visie op het duurzaam ontwerpen en ontwikkelen van producten. Afval=voedsel is een kernelement. Elk product moet als afval een volledig herbruikbare grondstof of biobrandstof opleveren. Zo kan afval voedsel worden in een oneindige kringloop. C2C-producten moeten, wanneer ze zijn afgedankt, volledig uit elkaar te halen zijn, zodat de elementen kunnen worden teruggegeven aan biologische of technische kringlopen. Het moet dus mogelijk zijn om het afval óf op te eten óf te recyclen óf te verbranden om bio-energie op te wekken.
Volgens het C2C-concept (letterlijk: van wieg tot wieg) kunnen economische groei en duurzaamheid heel goed samengaan. Economische groei is goed voor mens, milieu én ondernemer. Het is eigenlijk een heel logisch economisch verhaal, grote bedrijven als Ford, Nike en Volkswagen passen het concept nu al toe.
En zo komt het dat Venlo zich op de kaart wil zetten als eerste C2C-regio in de wereld. Katalysator wordt de Floriade, de wereldtuinbouwtentoonstelling in 2012. Die moet helemaal C2C worden. De Amerikaan McDonough heeft al ‘een C2C-visie voor de Floriade en Venlo’ opgesteld. Op het Floriade-terrein komen onder meer kassen en gebouwen met innovatieve systemen van dakbevloeiing, koeling en gebruik van zonne-energie en biobrandstoffen.
‘We willen voor 2012 vijftig bedrijven in de regio hebben die C2C-innovaties hebben ingevoerd’, zegt Verheijen. ‘Dat wil zeggen dat ze het begrip afval hebben geëlimineerd en geen grondstoffen verloren laten gaan.’ Voorlopers zijn het glas- en zonnecelbedrijf Scheuten, kopieermachineproducent Océ, meubelfabrikant Leolux en papierfabriek Van Houtem in Swalmen.
Alle gebouwen op het Floriade-terrein moeten helemaal C2C zijn, zowel wat betreft materiaalgebruik als energievoorziening. Ook een ander bedrijvenpark, Trade Port Noord, moet duurzaam worden.
Glastuinbouw
Voor het nabijgelegen glastuinbouwgebied California luidt de slogan: ‘Van energieslorper tot energieproducent’. Want kassen vangen warmte op die verplaatst kan worden. De nieuwe kas van tuinder Joep Raemakers levert energie op door de grootschalige toepassing van een warmtepomp. De tomatenkweker slaat ’s zomers warmte uit de kas op in het grondwater. Dat water wordt ’s winters gebruikt om de kas te verwarmen.
Het derde spoor is het ‘meest uitdagende’, vindt Verheijen: de bundeling van kennis en onderwijs op het gebied van duurzaamheid. Venlo wil een groene campus stichten (Greenpark), gericht op duurzame kennisontwikkeling in vooral de agrarische en de voedingsmiddelensector. Michael Braungart krijgt hier een leerstoel.
Cradle to cradle onderscheidt vijf stappen op de weg naar eco-effectief productontwerp:
1. Gebruik geen stoffen meer waarvan vaststaat dat ze schadelijk zijn. Voorbeelden van zulke stoffen zijn PVC, cadmium, lood en kwik.
2. Probeer, in die gevallen waarin 100 procent zekerheid over de onschadelijkheid van een product of stof niet haalbaar is, in ieder geval zo zeker mogelijk te zijn. Kies dus voor hout met het FSC-keurmerk, ook al zegt dat keurmerk niet alles over de precieze omstandigheden op duurzaamheidsgebied in het bos waar dat hout vandaan komt.
3. Stel een ‘positieve lijst’ op, met stoffen waarvan bewezen is dat ze onschadelijk en veilig in het gebruik zijn.
4. Gebruik alleen nog producten of stoffen van de positieve lijst.
5. Vind het product opnieuw uit.
Door Peter de Graaf
Gepubliceerd in VK op 31 december 2007, bewerkt door Ton Kemp
Meer informatie
VPRO-documentaire Afval is Voedsel:
http://www.vpro.nl/programma/tegenlicht/afleveringen/37061538/media/30459132/
http://nl.wikipedia.org/wiki/Cradle_to_cradle
http://nl.wikipedia.org/wiki/Michael_Braungart
http://www.floriade.nl/img/FolderFloriadeOnTour.pdf